Tổng quan điện 1 pha và 3 pha
Điện 1 pha và điện 3 pha đều là điện xoay chiều (AC) từ cùng một lưới điện quốc gia. Sự khác biệt là số dây pha và cách lấy điện từ lưới.
- Điện 1 pha: 1 dây pha + 1 dây trung tính = 220V/50Hz
- Điện 3 pha: 3 dây pha + 1 dây trung tính = 380V (dây-dây) / 220V (pha-trung tính) / 50Hz
Bảng so sánh điện 1 pha và 3 pha
| Tiêu chí | Điện 1 pha | Điện 3 pha |
|---|---|---|
| Số dây | 2 (L + N) hoặc 3 (L + N + PE) | 4 (L1+L2+L3+N) hoặc 5 (+PE) |
| Điện áp tiêu chuẩn VN | 220V | 380V (dây), 220V (pha) |
| Công suất truyền tải cùng tiết diện dây | 1 đơn vị | ~1,73 lần |
| Dao động công suất tức thời | Có (100 lần/giây) | Gần như không (hằng số) |
| Động cơ phù hợp | Đến ~3kW | Mọi công suất, ưu việt từ 2,2kW |
| Phổ biến tại | Nhà ở, văn phòng, hộ KD nhỏ | Nhà xưởng, tòa nhà lớn, công nghiệp |
| Yêu cầu cân bằng tải | Không | Có (chênh lệch < 10–15%) |
| Chi phí dây dẫn (cùng công suất) | Cao hơn | Thấp hơn ~42% |
| Độ phức tạp bảo vệ | Thấp | Cao hơn (relay bảo vệ mất pha, mất cân bằng) |
Khi nào dùng điện 1 pha?
- Nhà ở gia đình, hộ kinh doanh nhỏ, căn hộ chung cư
- Tổng tải dưới 5–8kW
- Toàn bộ thiết bị là thiết bị dân dụng: đèn, quạt, tủ lạnh, điều hòa 1–2HP, máy giặt
- Không có thiết bị 3 pha (động cơ, máy nén, thang máy)
Khi nào cần chuyển sang hoặc lắp điện 3 pha?
- Tổng công suất trên 8–10kW
- Có động cơ từ 2,2kW trở lên (máy bơm, máy nén khí, băng tải, cầu trục)
- Thang máy — bắt buộc 3 pha
- Điều hòa trung tâm hoặc chiller
- Xưởng sản xuất, nhà hàng lớn, tòa nhà văn phòng
- Muốn phân phối tải đều và giảm chi phí dây dẫn cho công trình lớn
Lấy điện 1 pha từ tủ điện 3 pha
Trong tủ điện phân phối 3 pha 4 dây, hoàn toàn có thể lấy điện 1 pha 220V bằng cách đấu một dây pha và dây trung tính. Kỹ sư thiết kế thường phân phối ổ cắm và đèn đều cho 3 pha để tránh mất cân bằng. Ví dụ tầng nhà xưởng: tầng trái lấy L1, tầng giữa L2, tầng phải L3 — cân bằng hơn so với lấy hết một pha.
Thiết bị nào không thể chạy điện 1 pha?
Động cơ không đồng bộ 3 pha không thể tự khởi động trên nguồn 1 pha (không có từ trường quay). Máy biến tần 3 pha đầu ra cũng không thể cấp trực tiếp từ 1 pha (ngoại trừ biến tần có đầu vào 1 pha chuyên dụng). Thang máy, lò điện công nghiệp, máy hàn MIG/TIG công suất lớn cũng yêu cầu 3 pha.