Dòng điện rò là gì?
Dòng điện rò (leakage current, earth fault current) là dòng điện chạy ra ngoài mạch điện chính — không đi qua dây pha và dây trung tính theo đường dự kiến, mà thoát qua vỏ thiết bị, dây nối đất, hoặc cơ thể người khi chạm vào.
Nguyên nhân phổ biến:
- Cách điện dây điện bị hỏng, chuột cắn, lão hóa, quá nhiệt
- Nước thấm vào thiết bị điện hoặc ổ cắm
- Động cơ bị ẩm, cuộn dây chạm vỏ do cháy cách điện
- Ổ cắm, phích cắm nứt vỡ
- Dây điện nối sai, không có nối đất bảo vệ (PE)
Mức độ nguy hiểm của dòng rò qua cơ thể người
| Dòng điện qua người | Cảm giác / Hậu quả |
|---|---|
| 0,5–1 mA | Ngưỡng cảm nhận — tê nhẹ, không nguy hiểm |
| 1–10 mA | Đau, co cơ nhẹ, vẫn tự buông tay được |
| 10–30 mA | Co giật cơ mạnh, không tự buông tay — nguy hiểm nếu kéo dài |
| 30–100 mA | Rung thất tim (ventricular fibrillation) — có thể tử vong |
| Trên 100 mA | Ngừng tim, tử vong gần như chắc chắn nếu không cấp cứu kịp |
Điện trở cơ thể người thay đổi từ 500Ω (da ẩm, bàn chân trần trên nền ẩm) đến 5.000Ω (da khô). Với 220V AC và điện trở 1.000Ω: dòng qua người = 220mA — gấp 7 lần ngưỡng gây tử vong.
RCCB — Thiết bị bảo vệ chống dòng rò
RCCB (Residual Current Circuit Breaker) — còn gọi là ELCB, RCD, CB chống giật — phát hiện chênh lệch dòng giữa dây pha và trung tính. Bình thường I_pha = I_trung tính. Khi có rò điện: I_pha > I_trung tính bởi lượng bằng dòng rò. RCCB đo sự chênh lệch này và cắt mạch ngay khi vượt ngưỡng.
- RCCB 30mA: Tiêu chuẩn cho nhà ở, phòng tắm, bếp — bảo vệ sinh mạng người.
- RCCB 100mA–300mA: Bảo vệ cháy nổ (fire protection) tại tủ điện tổng.
- Thời gian cắt: RCCB loại AC: ≤ 300ms ở dòng định mức, ≤ 40ms ở 5 lần dòng định mức. Tiêu chuẩn IEC 61008.
Cách phát hiện dòng điện rò bằng đồng hồ
Phương pháp 1 — Ampe kìm: Kẹp ampe kìm đồng thời cả dây pha VÀ dây trung tính của một mạch nhánh. Nếu không có rò điện: dòng hai dây bù nhau, ampe kìm chỉ 0. Nếu có rò: ampe kìm chỉ mA tương ứng dòng rò. Phương pháp này cần ampe kìm AC mA loại nhạy (ví dụ Hioki 3285, Fluke 325).
Phương pháp 2 — Đồng hồ vạn năng: Tắt thiết bị nghi ngờ, đo điện áp giữa vỏ kim loại và đất (dây PE). Nếu >5–10V AC thì nghi rò điện. Đo điện trở cách điện bằng megohmmeter (Megger) giữa dây pha và vỏ — cách điện tốt phải >1MΩ ở 500V DC.