Ngắn mạch là gì?
Ngắn mạch (Short Circuit) xảy ra khi dây pha tiếp xúc trực tiếp với dây trung tính (ngắn mạch pha–N) hoặc với đất (ngắn mạch pha–đất), tạo ra mạch điện có trở kháng rất nhỏ. Dòng điện tức thời có thể tăng lên 10–50 lần dòng định mức, đủ để nóng chảy dây dẫn, gây cháy trong vài giây.
Aptomat chống ngắn mạch là gì?
Mọi aptomat MCB, MCCB, ACB đều có chức năng bảo vệ ngắn mạch — đây là chức năng bắt buộc theo IEC 60898 và IEC 60947-2. Cơ cấu bảo vệ ngắn mạch là cuộn điện từ (solenoid): khi dòng điện vượt ngưỡng cắt từ (5–10× In với Curve C), lực từ kéo lõi thép tác động vào cơ cấu cắt, ngắt mạch trong < 10ms.
Thông số bảo vệ ngắn mạch cần quan tâm
- Icn (MCB): dòng ngắn mạch cực đại MCB chịu được — 6kA hoặc 10kA. Sau khi cắt ở Icn, MCB còn dùng được.
- Icu (MCCB): dòng ngắn mạch tối đa — sau khi cắt ở Icu, MCCB có thể hỏng. Ics (service) = 50–100% Icu, cắt xong vẫn dùng được.
- Ngưỡng cắt từ (Ii): dòng tối thiểu để CB cắt tức thời — phụ thuộc Curve (B/C/D với MCB) hoặc cài đặt Im (với MCCB adjustable).
Dòng ngắn mạch tại Việt Nam
Dòng ngắn mạch tại điểm lắp CB phụ thuộc vào khoảng cách từ trạm biến áp và tiết diện dây:
| Vị trí | Dòng ngắn mạch ước tính | Icn/Icu yêu cầu |
|---|---|---|
| Ngay sau đồng hồ điện, gần trạm BA | 8–20kA | MCB 10kA hoặc MCCB 25kA+ |
| Tủ điện cách trạm 50–100m | 4–8kA | MCB 6kA đủ |
| Cuối mạch nhánh (dây 2,5mm², 20m) | 1–3kA | MCB 6kA đủ dư |
| Nhà nông thôn, cuối lưới | 1–3kA | MCB 6kA đủ |
Ngắn mạch do nguyên nhân nào?
- Dây điện đi ngầm bị đứt cách điện do mối, ẩm, chuột cắn.
- Đấu dây sai khi lắp đặt ổ cắm, công tắc.
- Thiết bị điện hỏng nội bộ (cuộn dây motor chập, bộ nguồn phát nổ).
- Cắm thiết bị bị ngấm nước vào ổ cắm.
- Dây điện bị kẹp, cắt bởi đinh vít khi thi công.
Dấu hiệu nhận biết ngắn mạch
- Aptomat nhảy tức thì khi đóng lại (không trì hoãn như quá tải).
- Tiếng nổ nhỏ hoặc ánh chớp tại vị trí ngắn mạch.
- Mùi khét từ dây dẫn hoặc thiết bị.
- Đồng hồ đo điện trở giữa L–N của mạch đó cho kết quả ~ 0Ω.