MCB là gì?
MCB (Miniature Circuit Breaker) — aptomat tép hay aptomat nhỏ — là loại CB hạ áp phổ biến nhất trong dân dụng và văn phòng. Theo IEC 60898-1, MCB có dòng định mức từ 6A đến 125A, điện áp 230V/400V, và khả năng cắt ngắn mạch (Icn) tiêu chuẩn là 6kA hoặc 10kA.
MCB chiếm 80–90% CB lắp trong tủ điện nhà ở, căn hộ chung cư và văn phòng nhỏ tại Việt Nam. Kích thước nhỏ gọn (rộng 1 module = 18mm/cực), lắp trên thanh DIN 35mm.
Cấu tạo MCB
- Cặp tiếp điểm: tiếp điểm cố định và động, bằng hợp kim bạc. Khi dòng sự cố đủ lớn, cơ cấu cắt tách hai tiếp điểm.
- Thanh bimetal: hợp kim hai lớp có hệ số giãn nở nhiệt khác nhau. Dòng quá tải làm thanh cong, kéo lẫy cắt.
- Cuộn điện từ (solenoid): dây quấn quanh lõi thép. Khi dòng ngắn mạch vọt cao, lực từ kéo lõi, cắt tức thời.
- Buồng dập hồ quang: tấm thép mỏng xếp lớp (deion plates) chia nhỏ và làm tắt hồ quang điện khi tiếp điểm tách.
- Tay gạt (handle): ON/OFF thủ công; khi CB tự cắt, tay gạt ở vị trí giữa (trip) — phân biệt với trạng thái OFF thủ công.
Đặc tính cắt từ — Curve B, C, D
Đây là thông số quan trọng thường bị bỏ qua khi mua MCB. Curve (đường đặc tính từ) xác định ngưỡng dòng mà MCB cắt tức thời:
| Curve | Ngưỡng cắt tức thời | Ứng dụng |
|---|---|---|
| B | 3–5 × In | Thiết bị điện tử, chiếu sáng — dòng khởi động thấp |
| C | 5–10 × In | Phổ thông — ổ cắm, chiếu sáng, điều hòa nhỏ |
| D | 10–20 × In | Motor, biến tần, máy hàn — dòng khởi động cao |
Ví dụ: MCB C16 (Curve C, 16A) cắt tức thời khi dòng > 80–160A. Nếu dùng cho motor có dòng khởi động 120A, MCB sẽ nhảy ngay khi bật — phải chọn Curve D16.
MCB 1P, 2P, 3P, 4P — dùng mạch nào?
MCB 1P (1 cực)
Ngắt duy nhất dây pha. Dùng cho: mạch chiếu sáng, ổ cắm phòng ngủ, phòng khách. Đây là loại phổ biến nhất trong tủ điện nhà ở Việt Nam. Ký hiệu trên sơ đồ: CB nối tiếp trên dây L.
MCB 2P (2 cực)
Ngắt đồng thời dây pha và dây trung tính. Bắt buộc dùng cho: bình nước nóng, máy sấy tóc công suất lớn, thiết bị ngoài trời. Lý do: khi bảo trì, cần đảm bảo cả pha lẫn trung tính đều mất điện. IEC 60364-4-41 yêu cầu 2P cho mạch nối đất TT (hệ thống phổ biến tại Việt Nam).
MCB 3P (3 cực)
Ngắt 3 dây pha. Dùng cho tải 3 pha không có trung tính: motor 3 pha, máy hàn 3 pha, tải đối xứng. Không có cực N.
MCB 4P (4 cực)
Ngắt 3 pha + trung tính. Dùng ở đầu vào tủ điện phân phối 3 pha có N, hoặc khi cần cách ly hoàn toàn. Giá cao hơn MCB 3P khoảng 30–40%.
Cách đọc nhãn MCB
Ví dụ nhãn: Schneider iC60N C20 6kA 230/400V 1P
- iC60N: mã series của Schneider
- C20: Curve C, dòng định mức 20A
- 6kA: Icn = 6kA
- 230/400V: điện áp 1 pha 230V hoặc 3 pha 400V
- 1P: 1 cực
Thông số chọn MCB cho nhà ở Việt Nam
| Mạch | MCB khuyến nghị | Lý do |
|---|---|---|
| Phòng ngủ (đèn + ổ cắm) | 1P C16A | Tải thông thường < 2kW |
| Phòng khách | 1P C20A | TV, quạt, đèn < 3kW |
| Bếp điện + ổ cắm bếp | 1P C25A | Nồi cơm, lò vi sóng 2–4kW |
| Máy lạnh 1–2HP | 1P C20A | Dòng khởi động ~15A |
| Bình nước nóng 2–4kW | 2P C20A | Cần ngắt cả N, phòng ẩm |
| Máy bơm nước 0,5HP | 1P C10A hoặc D10A | Dòng khởi động motor |