Biến dòng điện (CT) là gì?
Biến dòng điện (Current Transformer — CT) là thiết bị đo lường biến đổi dòng điện lớn (sơ cấp) thành dòng điện nhỏ hơn (thứ cấp) theo một tỉ số cố định, an toàn để đưa vào đồng hồ đo hoặc rơ le bảo vệ.
Nguyên lý và cấu tạo
- Sơ cấp (P1-P2): 1 hoặc vài vòng dây (đôi khi chính là thanh cái đi xuyên qua).
- Thứ cấp (S1-S2): nhiều vòng dây, đầu ra 1A hoặc 5A tiêu chuẩn.
- Lõi thép: từ thông liên kết sơ và thứ cấp, giảm thiểu sai số.
Tỉ số biến đổi (Ratio)
Ví dụ: CT 200/5A nghĩa là dòng sơ cấp 200A → dòng thứ cấp 5A. Tỉ số = 200/5 = 40. Khi đồng hồ đo hiển thị 4A ở thứ cấp → dòng thực tế = 4 × 40 = 160A.
Cấp chính xác CT
- Cấp đo lường (0.1, 0.2, 0.5, 1, 3): dùng cho công tơ điện, đồng hồ đo.
- Cấp bảo vệ (5P10, 5P20, 10P10): dùng cho rơ le bảo vệ, chịu dòng ngắn mạch cao.
- CT đo lường bão hòa sớm khi có ngắn mạch — bảo vệ đồng hồ đo.
- CT bảo vệ tuyến tính đến dòng ngắn mạch — rơ le hoạt động chính xác.
Lưu ý quan trọng: Không được hở mạch thứ cấp CT
Nếu mạch thứ cấp CT bị hở trong khi có dòng chạy qua sơ cấp, điện áp thứ cấp sẽ tăng rất cao (hàng kV), nguy hiểm người và hỏng CT. Khi cần tháo đồng hồ, phải nối tắt (short) thứ cấp CT trước.