Chuẩn bị trước khi đo
Bước 1 — Xả điện tụ: Tụ điện giữ điện tích ngay cả khi mạch đã mất điện. Tụ lớn (1000µF/50V trở lên) có thể gây giật. Xả bằng cách đặt điện trở 1kΩ-10kΩ/5W vào hai chân tụ trong 5-10 giây, hoặc dùng bóng đèn 12V/5W làm tải xả. Tuyệt đối không chập trực tiếp hai chân tụ lớn.
Bước 2 — Tháo tụ khỏi mạch: Đo chính xác khi tụ tháo rời, không đo khi còn hàn trên mạch (điện trở song song các linh kiện khác làm lệch kết quả).
Phương pháp 1: Dùng chế độ Capacitance (F)
Đồng hồ vạn năng số (DMM) cao cấp có chế độ đo tụ điện trực tiếp, ký hiệu: F, CAP, hoặc biểu tượng –|(–. Đây là phương pháp chính xác nhất.
- Chuyển đồng hồ sang chế độ capacitance, chọn thang phù hợp (nF hoặc µF).
- Cắm que đỏ vào chân COM của tụ hóa (chân âm −), que đen vào chân dương (+). Với tụ không phân cực (gốm, film): cắm chiều nào cũng được.
- Đọc giá trị hiển thị. So sánh với giá trị ghi trên thân tụ.
Đánh giá kết quả:
- Sai số trong ±20% so với giá trị gốc: tụ còn tốt (tụ hóa thường dung sai ±20%).
- Sai số >30%: tụ đã suy giảm điện dung, cần xem xét thay.
- Đo được gần 0 hoặc OL (overload): tụ hỏng — nội trở thấp hoặc mất điện dung.
Phương pháp 2: Dùng chế độ điện trở (Ω) — kiểm tra sạc xả
Phương pháp này dùng cho đồng hồ không có chế độ capacitance, chỉ áp dụng hiệu quả cho tụ hóa lớn (>10µF). Tụ nhỏ (pF-nF) khó quan sát sự sạc/xả.
- Chuyển sang chế độ đo điện trở, thang Rx1k hoặc 200kΩ.
- Cắm que đỏ (+) vào chân dương tụ hóa, que đen (−) vào chân âm.
- Quan sát: kim đồng hồ kim (analog) sẽ lên rồi từ từ hạ về vô cực (∞). Đồng hồ số hiển thị điện trở tăng dần lên OL.
Đánh giá:
- Kim lên rồi hạ về ∞: tụ tốt, còn khả năng sạc/xả.
- Kim lên và không hạ về, dừng ở giá trị điện trở thấp: tụ bị rò (leakage cao).
- Kim không lên gì (điện trở = 0): tụ bị chập (short circuit).
- Kim lên ngay ∞ không qua giai đoạn sạc: tụ bị đứt mạch (open circuit).
Dấu hiệu tụ hỏng khi nhìn bằng mắt
- Tụ hóa phồng nắp: Nắp nhôm phình hoặc nứt — hỏng hoàn toàn, không dùng được.
- Rỉ điện phân: Chất nâu/đen rỉ ra từ đáy hoặc miệng tụ — hỏng, thay ngay.
- Dấu cháy trên thân: Tụ quá áp hoặc ngược chiều → thay và kiểm tra nguyên nhân.
- Tụ gốm nứt vỡ: Tụ gốm SMD dễ vỡ do sốc nhiệt — đo thông mạch để xác nhận.