Công tắc điện là gì?
Công tắc điện (switch) là thiết bị đóng/ngắt dòng điện trong mạch bằng cách nối hoặc tách hai tiếp điểm kim loại. Trong mạch điện dân dụng, công tắc được lắp trên dây pha (dây lửa) để điều khiển bật/tắt thiết bị như đèn, quạt, máy bơm.
Nguyên tắc an toàn quan trọng: công tắc phải đấu trên dây pha, không đấu trên dây trung tính. Nếu đấu nhầm dây trung tính, thiết bị vẫn còn điện áp pha dù đã tắt, gây nguy hiểm khi sửa chữa.
Cấu tạo công tắc điện
- Tiếp điểm: hai má tiếp xúc bằng đồng hoặc hợp kim bạc, chịu dòng và hồ quang khi đóng cắt.
- Lò xo lẫy (snap action): tạo cú đóng/ngắt nhanh và dứt khoát, giảm hồ quang và tia lửa, tăng tuổi thọ tiếp điểm.
- Núm bấm/cần gạt: phần thao tác cơ học của người dùng.
- Vỏ và đế cách điện: nhựa chống cháy chịu nhiệt cao.
Phân loại công tắc điện
| Theo | Loại | Ứng dụng |
|---|---|---|
| Chức năng | 1 chiều (1 cực) | Điều khiển 1 đèn từ 1 vị trí |
| Chức năng | 2 chiều | Điều khiển 1 đèn từ 2 vị trí (cầu thang) |
| Chức năng | Trung gian | Điều khiển từ 3 vị trí trở lên |
| Cách thao tác | Bấm / gạt / cảm ứng | Cảm ứng dùng cho thiết kế hiện đại |
| Tích hợp | Có đèn báo / hẹn giờ | Đèn báo định vị trong tối |
Dòng định mức và vật liệu
Công tắc dân dụng có dòng định mức 10A hoặc 16A ở 250V. Loại 16A dùng cho tải công suất lớn. Tiếp điểm tốt làm bằng hợp kim bạc-niken hoặc bạc-cadimi chống mài mòn và oxy hóa. Vỏ làm bằng nhựa PC hoặc Urea chống cháy, không biến dạng khi nóng.
Dấu hiệu công tắc hỏng
- Bật/tắt không còn cảm giác “tách” dứt khoát.
- Đèn chập chờn, nhấp nháy khi công tắc đã bật.
- Công tắc nóng hoặc có mùi khét.
- Có tiếng kêu lạch tạch, phóng tia lửa bên trong.