Nguyên lý đấu Sao (Y) và Tam giác (Δ)
Motor 3 pha tiêu chuẩn có 6 đầu dây cuộn stato ký hiệu U1-U2, V1-V2, W1-W2. Cách đấu 6 đầu này xác định điện áp đặt lên từng cuộn dây và ảnh hưởng trực tiếp đến dòng điện, mô-men và công suất motor.
Đấu Sao (Y — Star)
Đấu Y: nối 3 đầu U2, V2, W2 chung lại thành điểm trung tính. Ba đầu còn lại U1, V1, W1 nối với 3 pha lưới điện (L1, L2, L3).
- Điện áp mỗi cuộn dây: U_pha = U_lưới / √3 = 380V / 1.73 = 220V.
- Dòng dây = dòng pha: I_dây = I_pha.
- Mô-men: Bằng 1/3 mô-men khi đấu Δ cùng điện áp lưới.
- Khi nào dùng: Motor ghi nhãn 220V/Δ hoặc 380V/Y đều phù hợp lưới 380V khi đấu Y. Hoặc dùng trong giai đoạn khởi động Y-Δ.
Sơ đồ đấu Y trên hộp đấu dây: Thanh nối ngắn mạch (jumper) kết nối U2-V2-W2. Dây L1 vào U1, L2 vào V1, L3 vào W1.
Đấu Tam giác (Δ — Delta)
Đấu Δ: cuộn U nối tiếp cuộn V nối tiếp cuộn W tạo thành mạch vòng kín. Nối U1 với W2, V1 với U2, W1 với V2. Ba điểm nối đó lần lượt đấu vào L1, L2, L3.
- Điện áp mỗi cuộn dây: U_pha = U_lưới = 380V (điện áp dây).
- Dòng dây = √3 × dòng pha: I_dây = 1.73 × I_pha.
- Mô-men: Gấp 3 lần đấu Y với cùng điện áp lưới — đây là chế độ làm việc định mức.
- Khi nào dùng: Chế độ chạy bình thường của motor 380V/Δ (ghi trên nhãn motor).
Sơ đồ đấu Δ trên hộp đấu dây: Nối U1-W2 làm điểm A (vào L1), nối V1-U2 làm điểm B (vào L2), nối W1-V2 làm điểm C (vào L3). Không có thanh nối trung tính.
Khởi động Y-Δ (Star-Delta Starter)
Khởi động Y-Δ là phương pháp giảm dòng khởi động bằng cách:
- Giai đoạn Y (3-10 giây): Motor đấu Y → điện áp mỗi cuộn = 220V → dòng khởi động = 1/3 dòng khởi động trực tiếp (DOL). Mô-men khởi động = 1/3.
- Chuyển sang Δ: Sau khi motor tăng tốc đến 75-80% tốc độ định mức, mạch điện chuyển sang đấu Δ → motor chạy đầy tải.
Dòng khởi động so sánh:
- Khởi động trực tiếp (DOL): 5-7 lần dòng định mức (I_n).
- Khởi động Y-Δ: 1.5-2.5 × I_n (giảm 1/3 so với DOL).
Khi nào dùng Y-Δ: Motor từ 7.5kW trở lên; tải khởi động nhẹ (bơm, quạt, máy nén khi còn áp thấp). Không phù hợp tải có mô-men cản lớn ngay khi khởi động (máy nghiền, băng tải nặng).
Đọc nhãn motor để chọn kiểu đấu
Nhãn motor ghi ví dụ: 220V/Δ — 380V/Y. Nghĩa là:
- Lưới điện 220V (1 pha hoặc 3 pha 220V): đấu Δ.
- Lưới điện 380V (3 pha): đấu Y.
Nhãn ghi 380V/Δ — 660V/Y: motor công nghiệp điện áp cao, tại Việt Nam đấu Δ với lưới 380V.
Kiểm tra sau đấu dây
- Đo điện trở giữa L1-L2, L2-L3, L1-L3 phải bằng nhau (thường 1-50Ω tùy motor).
- Chạy thử không tải, kiểm tra chiều quay — đổi 2 dây pha nếu chiều quay ngược.
- Đo dòng 3 pha sau 30 giây chạy ổn định, so sánh với I định mức trên nhãn.