Thanh cái (busbar) là gì?
Thanh cái là thanh dẫn bằng đồng (đôi khi nhôm) dùng để phân phối dòng điện lớn trong tủ điện, từ MCCB tổng ra các nhánh. So với dây, thanh cái tản nhiệt tốt, gọn và chịu dòng cao. Đấu nối thanh cái đúng kỹ thuật quyết định độ an toàn và tin cậy của cả tủ phân phối.
Chọn tiết diện thanh cái theo dòng
Tiết diện thanh cái (tính bằng bề rộng × bề dày, mm × mm) chọn theo dòng định mức cần dẫn. Tham khảo mật độ dòng khoảng 1,5–2A/mm² cho thanh đồng trần trong tủ thông thoáng; giá trị này thấp hơn dây vì còn xét tản nhiệt và điều kiện vận hành liên tục. Bảng tra tham khảo:
| Kích thước thanh đồng (mm) | Tiết diện (mm²) | Dòng tham khảo (~A) |
|---|---|---|
| 15 × 3 | 45 | ~120 |
| 20 × 5 | 100 | ~250 |
| 30 × 5 | 150 | ~350 |
| 40 × 5 | 200 | ~500 |
| 50 × 10 | 500 | ~1000 |
Số liệu mang tính tham khảo; thiết kế chính thức phải tra catalogue và xét nhiệt độ, cách lắp đặt.
Lực siết bu lông
Mối nối thanh cái dùng bu lông siết đúng lực để tiếp xúc tốt, điện trở tiếp xúc thấp. Siết thiếu lực gây lỏng và phát nhiệt; siết quá lực làm biến dạng đồng, hỏng ren hoặc nứt. Dùng cờ lê lực (torque wrench) theo giá trị nhà sản xuất bu lông/thiết bị khuyến nghị (ví dụ bu lông M8, M10 có mức lực siết riêng theo catalogue). Bề mặt tiếp xúc phải sạch, phẳng, có thể mạ thiếc/bạc để chống oxy hóa.
Khoảng cách pha và cách điện
Giữa các thanh pha và giữa thanh với vỏ tủ phải đảm bảo khoảng cách không khí (clearance) và khoảng cách rò (creepage) theo cấp điện áp, để tránh phóng điện và hồ quang. Thanh cái được đỡ bằng kẹp/sứ cách điện chắc chắn để chịu được lực điện động khi ngắn mạch — dòng sự cố lớn tạo lực đẩy mạnh giữa các thanh.
Lưu ý thi công
- Làm sạch bề mặt tiếp xúc, loại bỏ oxy hóa trước khi siết.
- Dùng vòng đệm phẳng và đệm vênh đúng cách để giữ lực siết ổn định.
- Đánh dấu lực siết đã đạt (vạch sơn) để kiểm tra lại định kỳ.
- Bọc cách điện đầu thanh cái hở bằng nắp/ống cách điện chuyên dụng.
An toàn — công việc của thợ chuyên môn
Thanh cái mang dòng và năng lượng sự cố rất lớn; sai sót gây hồ quang cực kỳ nguy hiểm. Toàn bộ việc chọn tiết diện, bố trí khoảng cách, siết lực và thử nghiệm phải do kỹ sư/thợ điện có chứng chỉ thực hiện, luôn cắt nguồn và cô lập an toàn trước khi thao tác. Đây không phải công việc tự làm.