Điện 3 pha là gì?
Điện 3 pha (three-phase) là hệ thống điện xoay chiều gồm 3 dây pha (L1, L2, L3) lệch nhau 120° về pha. Kết hợp thêm dây trung tính (N) tạo thành hệ thống 3 pha 4 dây phổ biến nhất hiện nay.
Tại Việt Nam, điện 3 pha có:
- Điện áp pha (phase-to-neutral): 220V — đo giữa một dây pha và dây trung tính
- Điện áp dây (phase-to-phase): 380V — đo giữa hai dây pha bất kỳ (= 220 × √3)
- Tần số: 50Hz
Tại sao điện 3 pha tốt hơn 1 pha cho tải lớn?
- Công suất liên tục: Tổng công suất tức thời 3 pha = hằng số (không dao động), động cơ chạy êm hơn
- Tiết kiệm dây dẫn: Truyền tải cùng công suất, điện 3 pha dùng ít dây hơn và tiết diện nhỏ hơn so với 1 pha
- Hiệu suất động cơ cao hơn: Động cơ không đồng bộ 3 pha có cấu tạo đơn giản, bền, hiệu suất 85–95%
- Cân bằng tải: Phân phối tải đều 3 pha giảm dòng trung tính và tổn thất lưới
Các cách đấu dây điện 3 pha
| Kiểu đấu | Điện áp | Dòng điện | Ứng dụng |
|---|---|---|---|
| Sao (Y / Star) | Pha 220V, dây 380V | I_pha = I_dây | Động cơ khởi động Y-Δ, tải 220V |
| Tam giác (Δ / Delta) | Pha = dây = 380V | I_dây = I_pha × √3 | Động cơ chạy thường, máy biến áp |
| Y-Δ (Sao-Tam giác) | Khởi động Y, chạy Δ | Giảm dòng khởi động 3 lần | Động cơ > 7,5kW khởi động trực tiếp |
Thiết bị nào cần điện 3 pha?
- Động cơ điện từ 2,2kW trở lên (máy bơm, máy nén khí, băng tải)
- Thang máy, cầu trục, máy nâng hàng
- Lò điện công nghiệp, lò hồ quang
- Máy hàn công nghiệp (trên 10kVA)
- Điều hòa trung tâm (chiller, FCU công suất lớn)
- Máy CNC, máy công cụ
- Tủ điện phân phối nhà xưởng
Đo kiểm tra điện 3 pha
Dùng đồng hồ vạn năng thang VAC 600V hoặc máy đo 3 pha chuyên dụng:
- Đo điện áp pha: L1-N, L2-N, L3-N → mỗi pha ~218–242V
- Đo điện áp dây: L1-L2, L2-L3, L1-L3 → mỗi cặp ~378–420V
- Mất pha (phase loss): một cặp đo ra ~0V hoặc < 100V → động cơ nguy cơ cháy, cần relay bảo vệ mất pha
- Mất cân bằng pha: điện áp 3 pha chênh nhau > 2% → gây dòng tăng và nóng cuộn dây động cơ