Quay yếu khác gì với không quay?
Khi motor vẫn quay nhưng thiếu lực kéo, quay chậm hơn tốc độ định mức (ví dụ motor 4 cực 1450 RPM mà chỉ đạt 1200 RPM dưới tải), hoặc dễ chết máy khi đặt tải, thì vấn đề nằm ở mô-men sinh ra không đủ. Mô-men của motor không đồng bộ tỉ lệ với bình phương điện áp, nên chỉ cần thiếu áp một chút là lực kéo giảm rất nhiều.
Năm nguyên nhân làm motor mất lực
- Sụt áp nguồn: dây cấp quá nhỏ hoặc quá dài, mối nối kém làm điện áp tại cực motor thấp hơn định mức; vì mô-men tỉ lệ bình phương điện áp, sụt áp 10% đã giảm mô-men khoảng 19%.
- Mất một pha: motor 3 pha mất một pha vừa yếu, vừa nóng, vừa ù; nếu đang chạy có thể vẫn quay yếu rồi nhảy bảo vệ.
- Đấu nhầm sao thay vì tam giác: motor cần đấu tam giác (Δ) mà lại đấu sao (Y), mô-men và công suất chỉ còn khoảng 1/3, quay yếu rõ rệt.
- Tụ ngậm (run) yếu — motor 1 pha: tụ run giảm điện dung làm mô-men chạy yếu, motor chậm và dễ chết khi tải tăng.
- Tải quá nặng: chọn motor thiếu công suất, hoặc tải tăng (cơ cấu kẹt, nhớt đặc) vượt khả năng kéo.
Bảng chẩn đoán: triệu chứng → nguyên nhân → xử lý
| Triệu chứng | Nguyên nhân nghi ngờ | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Điện áp tại cực motor thấp hơn định mức nhiều | Sụt áp do dây nhỏ/dài, mối nối kém | Tăng tiết diện dây, siết mối nối, rút ngắn tuyến cấp |
| Yếu kèm nóng, ù, dòng một pha lệch | Mất pha | Cắt nguồn, kiểm tra cầu chì, contactor, đầu dây từng pha |
| Yếu rõ rệt, dòng thấp hơn định mức nhiều | Đấu nhầm sao thay vì tam giác | Kiểm tra nhãn, đấu lại đúng Y hoặc Δ theo điện áp lưới |
| Motor 1 pha chạy chậm, dễ chết khi tải | Tụ ngậm (run) yếu | Đo điện dung tụ run, thay đúng trị số µF |
| Dòng cao vượt định mức, quay chậm | Tải quá nặng | Giảm tải, kiểm tra cơ cấu, chọn motor lớn hơn |
Quy trình đo và chẩn đoán
Cho motor chạy có tải rồi đo điện áp ngay tại đầu cực motor (không đo ở tủ) để thấy sụt áp thực tế trên đường dây. Đo dòng từng pha so với dòng định mức: dòng quá thấp gợi ý đấu sai sao/tam giác hoặc thiếu kích từ; dòng quá cao gợi ý quá tải. Đối chiếu cách đấu dây với nhãn motor (ví dụ nhãn ghi 220Δ/380Y — nếu lưới 380V thì phải đấu sao). Với motor 1 pha, cắt nguồn (xả tụ trước) rồi đo điện dung tụ ngậm. Nếu mọi thông số điện đều đạt mà vẫn yếu, vấn đề ở phần cơ hoặc tải.
Lưu ý
Đấu nhầm tam giác khi lẽ ra phải đấu sao sẽ làm motor quá áp và cháy nhanh, ngược lại đấu sao khi cần tam giác chỉ làm yếu. Phải đọc kỹ nhãn và điện áp lưới. Cắt nguồn trước mọi thao tác đấu dây; nghi cháy hay rò điện thì mời thợ.