Aptomat nóng, có mùi khét là dấu hiệu gì?
Trong điều kiện bình thường, aptomat chỉ hơi ấm khi mang tải nặng. Nếu vỏ nóng đến mức không cầm lâu được (trên 60-70°C), có mùi nhựa khét, hoặc nghe tiếng “xèo xèo” lách tách, đó là dấu hiệu tiếp xúc điện đang phát nhiệt bất thường. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây cháy tủ điện dân dụng, cần xử lý ngay.
Nguyên nhân thường gặp
- Siết cọc đấu lỏng: nguyên nhân phổ biến nhất. Vít cọc lỏng làm diện tích tiếp xúc giảm, điện trở tiếp xúc tăng, sinh nhiệt theo công thức P = I² × R. Chỉ vài ohm điện trở tiếp xúc cũng đủ làm cháy đầu cọc.
- Quá tải kéo dài: tải gần bằng hoặc vượt nhẹ dòng định mức trong thời gian dài, aptomat chưa nhảy nhưng phát nhiệt liên tục. Ví dụ aptomat 25A gánh đều 23-24A nhiều giờ.
- Dây dẫn nhỏ hơn dòng định mức: dùng aptomat 32A nhưng dây chỉ 4mm², dây nóng làm nóng lây sang cọc aptomat.
- Tiếp điểm bên trong cháy rỗ: aptomat cũ đã đóng cắt nhiều lần, tiếp điểm bị rỗ, điện trở nội tăng làm thân máy nóng.
- Đầu cốt và dây oxy hóa: dây đồng để trần lâu ngày bị oxy hóa, hoặc đấu nhầm dây nhôm vào cọc không phù hợp.
Cách xử lý an toàn theo từng bước
- Cắt nguồn ngay: ngắt aptomat tổng phía trên trước khi chạm vào. Không siết cọc khi đang có điện.
- Để nguội và quan sát: tìm vết cháy đen, nhựa chảy, dấu đồng bị xỉn ở cọc đấu.
- Siết lại cọc đúng lực: dùng tua vít đúng cỡ, siết chặt chắc nhưng không làm tóp dây. Aptomat dân dụng thường yêu cầu mô-men siết khoảng 2-3,5 N·m (xem thông số in trên thân).
- Cắt bỏ phần dây cháy đen, làm sạch đầu đồng, bấm đầu cốt: nếu dây đã cháy xém phải cắt tới phần đồng sáng.
- Thay aptomat nếu thân đã biến dạng, cháy, hoặc tiếp điểm rỗ: đừng tiếc một aptomat vài chục nghìn mà để cháy cả tủ.
Phòng ngừa tái diễn
Định kỳ 6-12 tháng kiểm tra và siết lại các cọc đấu trong tủ điện (sau khi cắt điện). Chọn aptomat có dòng định mức phù hợp với dây dẫn: dây 2,5mm² đi với aptomat tối đa 20-25A, dây 4mm² với 32A. Không “nâng cấp” aptomat lớn hơn mà giữ nguyên dây nhỏ, vì khi đó dây sẽ nóng cháy trước khi aptomat kịp nhảy.