Vì sao đèn LED chỉ chết một phần?
Bo chip LED của panel hay bulb gồm nhiều chip SMD đấu nối tiếp thành chuỗi, các chuỗi mắc song song. Khi một chip hỏng, hành vi phụ thuộc kiểu hỏng: chip hở mạch (open) làm tắt cả chuỗi nối tiếp đó — bạn thấy một dãy/một góc tối hẳn; chip ngắn mạch (short) thì chuỗi vẫn sáng nhưng các chip còn lại gánh thêm điện áp, nóng hơn, dễ hỏng dây chuyền.
Ba nhóm nguyên nhân chính
1. Nhiệt độ cao (overheating)
Đây là sát thủ số một của LED. Tản nhiệt kém, lắp đèn trong hộp kín, trần thạch cao bí khí, hoặc đèn công suất cao trên thân nhôm mỏng khiến nhiệt độ mối hàn (Tj) vượt ngưỡng. Nhiệt làm phốt-pho lớp phủ vàng hóa, chip suy giảm quang thông và cuối cùng cháy. Dấu hiệu: đốm vàng/nâu trên chip, vùng gần driver tối trước.
2. Hơi ẩm xâm nhập
Đèn lắp nơi ẩm (nhà tắm, ngoài trời, trần dột) mà không đạt cấp bảo vệ IP phù hợp sẽ bị hơi nước ngưng tụ, ăn mòn mối hàn và mạch in, gây hở mạch cục bộ. Thường thấy ở đèn panel viền hoặc một góc gần mép tiếp xúc không khí.
3. Quá dòng do driver sai/kém
Driver cấp dòng cao hơn định mức (ví dụ dùng driver 300mA cho bo thiết kế 240mA) làm chip chạy quá công suất, nóng và suy biến nhanh, chết lần lượt từng chip.
Cách xử lý từng trường hợp
Một dãy/góc tối do chip hở mạch: soi tìm chip cháy (đốm đen, nứt). Giải pháp tạm: nối tắt (short) chính chip lỗi bằng giọt thiếc hoặc dây đồng nhỏ — chuỗi sẽ sáng lại nhưng các chip còn lại tăng nhẹ điện áp. Chỉ nên nối tắt 1–2 chip. Giải pháp triệt để: thay cả bo chip.
Cháy do nhiệt: ngoài thay bo, phải cải thiện tản nhiệt — bôi lại keo tản nhiệt giữa bo và thân nhôm, không lắp đèn trong không gian quá kín, chọn đèn thân nhôm dày.
Do ẩm: thay bo và chuyển sang đèn có cấp IP phù hợp (IP44 trở lên cho nơi ẩm, IP65 cho ngoài trời/nhà tắm ướt).
Do quá dòng: thay driver đúng dòng mA và công suất theo thông số bo chip.
Phòng ngừa để đèn bền hơn
Chọn đèn có thân tản nhiệt nhôm đúc, lm/W hợp lý (không ép sáng quá mức), lắp đúng môi trường IP, tránh hộp kín. Đèn rẻ thường chạy chip quá dòng để “ăn gian” công suất nên chết một phần rất sớm.