Điện 1 pha là gì?
Điện 1 pha (single-phase) là hệ thống điện xoay chiều gồm 2 dây: 1 dây pha (L) và 1 dây trung tính (N), điện áp danh định 220V/50Hz tại Việt Nam. Đây là loại điện được cấp đến hầu hết các hộ gia đình và văn phòng nhỏ.
Sóng điện áp 1 pha dao động theo dạng hình sin, với điện áp đỉnh (peak) là 220 × √2 ≈ 311V, nhưng giá trị hiệu dụng (RMS) — giá trị đo được và ghi trên thiết bị — là 220V.
Sơ đồ đấu dây điện 1 pha
- Dây pha (L — Line): Màu đỏ hoặc nâu, có điện áp 220V so với dây trung tính
- Dây trung tính (N — Neutral): Màu xanh lam hoặc xanh lá, điện áp gần 0V so với đất
- Dây tiếp địa (PE — Protective Earth): Màu vàng-xanh, nối vỏ kim loại thiết bị xuống đất — bảo vệ chạm điện
Lưu ý: Màu dây theo TCVN 7447-5-52. Nhà cũ xây trước 2010 có thể dùng màu khác, cần dùng bút thử điện hoặc đồng hồ vạn năng để xác định.
Điện 1 pha dùng cho thiết bị nào?
| Thiết bị | Công suất | Phù hợp 1 pha? |
|---|---|---|
| Đèn chiếu sáng | 5–100W | Có |
| Quạt, tủ lạnh, TV | 50–300W | Có |
| Điều hòa 1–2HP | 900–1.800W | Có |
| Bình nóng lạnh, bếp từ | 2.000–3.000W | Có |
| Điều hòa 3HP trở lên | > 2.600W | Tốt nhất dùng 3 pha |
| Máy bơm > 2,2kW | > 2.200W | Nên dùng 3 pha |
| Thang máy, cầu trục | > 5kW | Bắt buộc 3 pha |
Giới hạn công suất điện 1 pha
Về mặt kỹ thuật, không có giới hạn tuyệt đối — chỉ là dây to hơn, CB lớn hơn. Nhưng thực tế:
- EVN cấp điện 1 pha cho hộ gia đình thường đến 5–10kW (CB 25–50A)
- Trên 10kW, EVN thường yêu cầu kéo 3 pha để cân bằng tải
- Thiết bị 3 pha (động cơ, biến tần) không thể chạy trực tiếp trên 1 pha
Điện 1 pha và vấn đề rung động
Công suất điện 1 pha dao động 2 lần/chu kỳ (100 lần/giây ở 50Hz) — tức công suất tức thời P(t) = U_m × I_m × sin²(ωt). Điều này gây rung nhẹ trong động cơ 1 pha, khiến chúng ồn hơn và kém êm hơn động cơ 3 pha. Đây là lý do máy nén điều hòa, máy bơm công suất cao nên dùng 3 pha.