Đồng hồ vạn năng là gì?
Đồng hồ vạn năng (tiếng Anh: multimeter, dân thợ quen gọi là VOM — viết tắt của Volt-Ohm-Milliammeter) là dụng cụ đo điện đa năng, gộp nhiều chức năng đo vào một thiết bị. Đây là dụng cụ bắt buộc phải có trong túi đồ của bất kỳ thợ điện nào: từ kiểm tra ổ cắm, dò đứt dây cho tới sửa bo mạch điện tử.
Một chiếc VOM cơ bản đo được ba đại lượng chính: điện áp (Volt), dòng điện (Ampe) và điện trở (Ohm). Các máy hiện đại còn tích hợp thêm đo thông mạch (có còi báo), kiểm tra diode, đo tần số (Hz), điện dung (μF) và đôi khi cả nhiệt độ.
Hai loại đồng hồ vạn năng: kim và số
Trên thị trường hiện có hai dòng cơ bản, mỗi loại có ưu nhược điểm riêng:
| Tiêu chí | Loại kim (Analog) | Loại số (Digital) |
|---|---|---|
| Hiển thị | Kim chỉ trên thang chia vạch | Số trên màn hình LCD |
| Độ chính xác | Phụ thuộc mắt đọc | Cao, đọc trực tiếp |
| Quan sát biến thiên | Rất tốt (kim dao động) | Kém hơn (số nhảy) |
| Đo điện trở | Cần chỉnh 0Ω trước khi đo | Tự động, có dải đo rộng |
| Ví dụ thương hiệu | Sanwa YX360, Hioki 3030 | Kyoritsu 1009, Fluke 117, Sanwa CD800 |
Loại kim vẫn được nhiều thợ điện tử ưa dùng vì quan sát được sự thay đổi liên tục (ví dụ tụ nạp/xả). Loại số phổ biến hơn với người mới và thợ điện dân dụng vì đọc kết quả nhanh, ít sai số.
Cấu tạo cơ bản
Một chiếc VOM số gồm các phần chính:
- Màn hình LCD: hiển thị giá trị đo.
- Núm xoay (rotary switch): chọn đại lượng và thang đo (V~, V⎓, A, Ω, thông mạch…).
- Hai jack cắm que đo: jack COM (que đen) và jack VΩmA (que đỏ); riêng đo dòng lớn có jack 10A riêng.
- Que đo (test lead): đỏ là cực dương, đen là cực âm/chung.
Đồng hồ vạn năng đo được những gì?
Tùy chức năng từng máy, một VOM thông dụng đo và kiểm tra được:
- Điện áp xoay chiều (V~ / ACV): đo điện áp ổ cắm, lưới điện 220V.
- Điện áp một chiều (V⎓ / DCV): đo pin, ắc quy, nguồn DC.
- Dòng điện (A): đo dòng qua tải, thường ở mức nhỏ (mA); dòng lớn nên dùng ampe kìm.
- Điện trở (Ω): đo giá trị điện trở, kiểm tra dây dẫn, cuộn dây.
- Thông mạch (continuity): kêu bíp khi mạch kín — dò đứt dây rất nhanh.
- Diode: kiểm tra phân cực và tình trạng diode, transistor.
- Tần số (Hz): đo tần số lưới (50Hz) hoặc tín hiệu.
Để biết thao tác chi tiết từng phép đo, xem bài hướng dẫn dùng VOM đo điện áp, dòng điện.
Lưu ý an toàn khi dùng
Trước khi đo, luôn kiểm tra núm xoay đã ở đúng đại lượng và thang đo chưa. Tuyệt đối không để máy ở thang đo dòng (A) hoặc đo điện trở (Ω) rồi cắm que vào ổ điện 220V — đây là lỗi gây cháy máy phổ biến nhất. Chọn máy có chuẩn an toàn CAT phù hợp với môi trường đo (xem bài cách chọn).