Chuẩn bị trước khi kiểm tra
- Ngắt điện hoàn toàn: Tắt CB, tháo cầu chì, khóa cầu dao (LOTO — Lockout/Tagout). Xác nhận không còn điện bằng bút thử điện.
- Để motor nguội: Motor nóng có điện trở cuộn dây cao hơn motor nguội (điện trở dây đồng tăng khi nhiệt độ tăng). Kiểm tra khi nguội cho kết quả chuẩn hơn.
- Chuẩn bị đồng hồ vạn năng: Chọn thang đo Ohm (Ω). Thang nhỏ nhất (thường 200Ω hoặc 2kΩ) để đo điện trở cuộn dây. Thang lớn nhất (thường 20MΩ hoặc 200MΩ) để đo cách điện.
- Tháo đầu nối motor: Tách dây nguồn ra khỏi motor tại hộp đấu dây để đo chính xác.
Bước 1 — Đo điện trở cuộn dây motor 3 pha
Motor 3 pha có 3 cuộn dây (U, V, W). Đo điện trở giữa từng cặp đầu dây:
- Đo U1-V1 (hoặc L1-L2 nếu motor đã đấu trong): ghi kết quả.
- Đo V1-W1: ghi kết quả.
- Đo U1-W1: ghi kết quả.
Kết quả bình thường: Ba giá trị gần bằng nhau (chênh lệch <5%). Giá trị điện trở điển hình: motor nhỏ (<1kW): vài chục Ohm; motor trung bình (1-10kW): 1-20Ω; motor lớn (>10kW): 0.1-5Ω.
Kết quả bất thường:
- Một giá trị bằng 0Ω (thông mạch hoàn toàn giữa 2 pha): cuộn dây bị ngắn mạch pha-pha — motor hỏng nặng.
- Một giá trị = ∞ (OL — không thông mạch): cuộn dây đứt — cần quấn lại hoặc thay motor.
- Một giá trị khác xa 2 giá trị kia: cuộn dây bị chập vòng (inter-turn short) — motor hỏng, sẽ nóng và mất cân bằng dòng.
Bước 2 — Kiểm tra chạm vỏ (chạm mass)
Đo điện trở giữa từng đầu dây cuộn dây với vỏ kim loại motor (bắt que đo vào vít bắt vỏ hoặc bề mặt kim loại sạch):
- Que đỏ (+) vào đầu dây U1 (hoặc L1).
- Que đen (-) vào vỏ motor.
- Đọc kết quả. Lặp lại với V1, W1.
Kết quả bình thường: Điện trở = ∞ (OL) — hoàn toàn không thông mạch giữa cuộn dây và vỏ.
Kết quả bất thường:
- Điện trở = 0Ω hoặc vài Ohm: cuộn dây chạm vỏ trực tiếp — điện áp 220/380V truyền ra vỏ motor, nguy cơ điện giật rất cao. Phải ngừng sử dụng ngay.
- Điện trở vài kΩ đến vài MΩ: cách điện bị xuống cấp — cần dùng megger đo chính xác hơn.
Bước 3 — Đo cách điện bằng Megger (Megohmmeter)
Đồng hồ vạn năng thông thường chỉ cấp điện áp thấp (1.5-9V) khi đo Ohm — không đủ để phát hiện cách điện yếu. Megger cấp điện áp cao (500V hoặc 1000VDC) để kiểm tra cách điện cuộn dây chịu điện áp làm việc thực tế.
- Motor 380V: dùng megger 500VDC.
- Motor trên 1kV: dùng megger 1000VDC hoặc 2500VDC.
Tiêu chuẩn cách điện (IEC 60034):
- Điện trở cách điện >1MΩ: chấp nhận được (minimum).
- >10MΩ: tốt.
- >100MΩ: xuất sắc.
- <1MΩ: motor cần sấy khô hoặc quấn lại cuộn dây trước khi sử dụng.
Kiểm tra motor 1 pha có tụ
Motor 1 pha có 4-6 đầu dây (C, S, R và đôi khi T). Xác định đầu dây bằng đo điện trở:
- Điện trở R_C-R (cuộn chạy) nhỏ nhất.
- Điện trở R_C-S (cuộn đề) lớn hơn.
- Điện trở R_R-S = R_C-R + R_C-S (tổng 2 cuộn — lớn nhất).
Kiểm tra tụ: đo điện trở tụ (thang Ω cao) — tụ tốt: ban đầu kim lên cao rồi từ từ về ∞ (với đồng hồ kim) hoặc số tăng dần về OL (đồng hồ số). Tụ hỏng: kim không lên hoặc giữ nguyên một giá trị thấp.
Phán đoán tổng hợp
| Triệu chứng | Kết quả đo | Chẩn đoán |
|---|---|---|
| Motor không quay, không ù | Một cuộn dây đứt (∞) | Đứt cuộn dây — quấn lại |
| CB nhảy ngay khi cấp điện | Cuộn dây chạm vỏ (0Ω) | Chạm mass — nguy hiểm, quấn lại |
| Motor ù, không quay (1 pha) | Tụ đo không nạp/xả | Tụ hỏng — thay tụ |
| Motor nóng, dòng mất cân bằng | Một pha điện trở thấp hơn hẳn | Chập vòng cuộn dây — quấn lại |
| Motor chạy được, vỏ bị điện | Cuộn dây thông vỏ (vài Ω) | Chạm mass — nguy hiểm ngay |