Tiếng ồn và rung nói lên điều gì?
Motor khỏe khi chạy phát ra tiếng đều, êm và rung nhỏ. Tiếng ồn lạ hay rung mạnh là dấu hiệu sớm của hỏng hóc cơ khí hoặc điện. Người thợ giàu kinh nghiệm chẩn đoán khá nhiều qua kiểu tiếng: tiếng rít cao thường từ ổ bi, tiếng lạch cạch theo nhịp từ vật lỏng hay bi vỡ, tiếng ù trầm từ điện (mất pha, lệch áp).
Năm nguyên nhân chính
- Ổ bi mòn hoặc khô mỡ: nguyên nhân phổ biến nhất, gây tiếng rít, gằn và rung ở tần số cao; bi vỡ tạo tiếng lạch cạch theo vòng quay.
- Lệch tâm trục (misalignment): trục motor và trục tải không đồng tâm qua khớp nối, gây rung mạnh và mau hỏng ổ bi.
- Lỏng chân đế, bệ máy: bu lông lỏng làm motor rung và khuếch đại tiếng ồn.
- Mất pha hoặc lệch áp: từ trường không đều tạo lực đập 100Hz, motor ù và rung kèm nóng.
- Cộng hưởng cơ khí: tần số rung của motor trùng tần số riêng của bệ/đường ống làm rung khuếch đại bất thường.
Bảng chẩn đoán: triệu chứng → nguyên nhân → xử lý
| Triệu chứng | Nguyên nhân nghi ngờ | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Tiếng rít/gằn cao ở đầu trục, nóng cục bộ | Ổ bi khô mỡ hoặc mòn | Cắt nguồn, xoay trục cảm nhận độ rơ; bơm mỡ hoặc thay bạc đạn |
| Lạch cạch theo nhịp vòng quay | Bi vỡ, vật lạ, cánh quạt va chạm | Tháo nắp gió kiểm tra quạt, thay ổ bi |
| Rung mạnh khi nối tải, chạy không tải êm | Lệch tâm trục/khớp nối | Căn chỉnh đồng tâm khớp nối bằng đồng hồ so |
| Rung toàn thân motor, ồn đều | Lỏng chân đế | Siết lại bu lông, kiểm tra đệm cao su giảm chấn |
| Ù trầm, rung kèm nóng, dòng lệch | Mất pha hoặc lệch điện áp | Cắt nguồn, đo điện áp và dòng từng pha |
Cách chẩn đoán thực hành
Trước hết cho motor chạy không tải (tháo khớp nối với tải): nếu vẫn rung ồn thì lỗi nằm trong motor (ổ bi, rotor mất cân bằng, mất pha); nếu chạy êm thì lỗi do lệch tâm hoặc do tải. Sau đó cắt nguồn, dùng tay xoay trục cảm nhận độ rơ dọc và rơ ngang của ổ bi. Kiểm tra bu lông chân đế đã siết chặt chưa, đệm giảm chấn còn tốt không. Với rung do điện, đo điện áp và dòng từng pha để loại trừ mất pha. Đo rung bằng máy đo rung (vận tốc mm/s) giúp định lượng và theo dõi xu hướng.
Lưu ý an toàn
Không đưa tay vào gần phần quay khi motor đang chạy. Mọi việc tháo ổ bi, căn tâm khớp nối phải thực hiện khi đã cắt nguồn và khóa chống đóng điện lại. Rung mạnh kéo dài làm hỏng ổ bi nhanh và có thể gãy trục, nên xử lý sớm.