Phân loại motor và đặc điểm lỗi
- Motor 1 pha (220V): Hay gặp ở quạt, bơm nước nhỏ, máy giặt. Cần tụ khởi động và/hoặc tụ chạy.
- Motor 3 pha (380V): Phổ biến trong công nghiệp. Không cần tụ, khởi động qua contactor/biến tần.
Bước 1: Kiểm tra nguồn điện
Dùng đồng hồ đo điện áp tại đầu vào motor (hoặc tại terminal đấu dây motor).
- Motor 1 pha: 220V ±10% (198-242V)
- Motor 3 pha: 380V ±10% (342-418V) và cân bằng 3 pha (chênh lệch <1%)
Nếu không có điện: Kiểm tra CB, contactor, relay nhiệt, công tắc hành trình bảo vệ.
Bước 2: Kiểm tra CB và relay nhiệt
- Kiểm tra CB có ở vị trí ON không. Nếu nhảy → reset, quan sát xem có nhảy lại không.
- Kiểm tra relay nhiệt (thermal relay): nút reset trên relay nhiệt có bị kích không (đẩy lên là bình thường, nút màu đỏ nhô ra là đã kích).
- Relay nhiệt kích → motor đã bị quá tải trước đó. Reset relay, tìm nguyên nhân quá tải (tải kẹt, điện áp thấp, sai thông số cài đặt dòng).
Bước 3: Kiểm tra cuộn dây stator
Đo continuity (thông mạch)
Cắt nguồn, tháo đầu dây motor. Dùng đồng hồ đo resistance:
- Motor 3 pha (đấu Y): Đo R giữa U1-V1, V1-W1, U1-W1. Phải bằng nhau ±5%. Nếu một cặp đo ∞ → cuộn dây đứt.
- Motor 1 pha: Đo R cuộn chính (Main) và cuộn phụ (Aux/Starting). Cuộn chính thường R thấp (2-10Ω), cuộn phụ R cao hơn (5-20Ω).
Đo cách điện so với vỏ (Insulation test)
Dùng Megger 500V đo giữa mỗi dây và vỏ motor. Cách điện phải >1 MΩ. Dưới 1 MΩ → cuộn dây bị ẩm hoặc chạm vỏ.
Bước 4: Kiểm tra tụ khởi động (motor 1 pha)
Tụ khởi động bị hỏng là nguyên nhân phổ biến nhất của motor 1 pha không quay hoặc rù nhưng không quay.
Kiểm tra bằng đồng hồ vạn năng
- Cắt nguồn, xả điện tụ (dùng điện trở 100Ω/10W kết nối 2 đầu tụ 5 giây).
- Chuyển đồng hồ sang đo điện dung (nF/µF) hoặc kiểm tra bằng chế độ đo tụ.
- So sánh giá trị đo với giá trị ghi trên tụ (ví dụ: 16µF ±5%).
- Nếu không có chức năng đo tụ: đo bằng chế độ Ω — kim đồng hồ analog phải tăng rồi giảm dần (tụ còn tốt).
Dấu hiệu tụ hỏng
- Tụ phình, vỡ nắp → hỏng rõ ràng, thay mới.
- Điện dung đo được <70% giá trị danh định → suy yếu, thay mới.
Bước 5: Kiểm tra cơ học — tải bị kẹt
- Cắt nguồn điện hoàn toàn.
- Thử quay trục motor bằng tay. Trục phải quay nhẹ nhàng, không vướng.
- Nếu trục không quay hoặc vướng → vòng bi (bearing) hỏng hoặc tải cơ học bị kẹt.
- Nếu motor có khớp nối với bơm/máy nén → tháo khớp nối, thử quay motor riêng.
Tóm tắt quy trình kiểm tra
| Bước | Kiểm tra | Kết quả bình thường |
|---|---|---|
| 1 | Điện áp đầu vào | 220V hoặc 380V ±10% |
| 2 | CB, relay nhiệt | CB ON, relay nhiệt chưa kích |
| 3 | Điện trở cuộn dây | Cân bằng 3 pha, >0 Ω |
| 4 | Cách điện cuộn dây | >1 MΩ |
| 5 | Tụ điện (motor 1 pha) | Điện dung đúng giá trị danh định |
| 6 | Cơ học trục, bearing | Quay tay nhẹ nhàng, không vướng |