Terminal block là gì?
Terminal block (còn gọi là cầu đấu dây, khối đầu nối, hay đầu nối ray) là thiết bị dùng để kết nối, phân nhánh và phân phối dây điện trong tủ điện. Mỗi terminal block gồm một khối nhựa cách điện chứa cơ cấu kẹp dây dẫn điện bằng đồng hoặc thép mạ thiếc bên trong. Nhiều terminal ghép nối tiếp nhau trên thanh DIN rail tạo thành dải terminal (terminal strip).
Terminal block giúp thi công tủ điện gọn gàng, dễ kiểm tra và bảo trì — thay vì nối dây trực tiếp bằng cos hoặc băng keo, kỹ thuật viên có thể tháo từng dây ra kiểm tra, đo lường hoặc thay thế mà không ảnh hưởng đến các đấu nối khác.
Phân loại terminal block theo cơ cấu kẹp dây
1. Terminal vít (Screw Terminal)
Loại phổ biến nhất và lâu đời nhất. Dây điện được đưa vào lỗ cắm, sau đó vặn vít để kẹp chặt dây vào thanh dẫn điện bên trong.
- Ưu điểm: giá rẻ, phổ biến, siết lực kẹp điều chỉnh được, phù hợp dây cứng và dây mềm có ferrule
- Nhược điểm: vít có thể nới lỏng do rung động, cần dùng tua vít mỗi lần đấu/tháo dây, tốc độ lắp chậm hơn spring
- Dải tiết diện: 0,5mm² đến 185mm² (tùy kích thước terminal)
- Thương hiệu: Wago 282 series, Phoenix Contact ST series, Weidmuller W series
2. Terminal lò xo kẹp (Spring Clamp Terminal)
Cơ cấu lò xo thép không gỉ giữ dây bằng lực đàn hồi. Nhấn cần gạt (lever) hoặc dùng tua vít nhấn vào lỗ điều khiển để mở kẹp, đưa dây vào, thả ra lò xo tự kẹp chặt.
- Ưu điểm: không nới lỏng do rung động (lực kẹp hằng định), lắp nhanh, không cần tua vít (loại push-in)
- Nhược điểm: giá cao hơn loại vít, cần ferrule cho dây mềm
- Ứng dụng: tủ điện trong môi trường rung động mạnh (máy công nghiệp, thiết bị di chuyển)
- Thương hiệu: Wago 222, 221, 2273 series; Phoenix Contact PTFIX series
3. Terminal đẩy-nhả (Push-in Terminal)
Dây cứng hoặc dây mềm có ferrule chỉ cần đẩy thẳng vào lỗ cắm — lò xo bên trong tự kẹp ngay. Để tháo dây, nhấn nút hoặc dùng tua vít nhỏ nhấn vào lỗ nhả.
- Ưu điểm: lắp nhanh nhất, không cần dụng cụ với dây cứng, gọn nhẹ
- Nhược điểm: bắt buộc dùng dây cứng (solid) hoặc dây mềm có ferrule — dây mềm không có ferrule không cắm được
- Thương hiệu: Wago 2773 Compact, Phoenix Contact PTFIX 6
Lắp terminal block trên DIN rail
Hầu hết terminal block công nghiệp thiết kế để lắp trên thanh DIN rail 35mm (TS 35). Quy trình lắp:
- Móc cạnh trên terminal vào rãnh trên của DIN rail
- Nhấn cạnh dưới cho đến khi kẹp đàn hồi phía dưới bật vào rãnh dưới — nghe tiếng “click”
- Trượt terminal đến vị trí cần trên ray
- Lắp chặn cuối (end stop / end bracket) hai đầu dải terminal để giữ cố định
Để tháo: dùng tua vít dẹt chèn vào cần nhả phía dưới terminal, kéo ra là xong.
Thông số kỹ thuật cần biết khi chọn terminal block
| Thông số | Ý nghĩa | Giá trị điển hình |
|---|---|---|
| Dòng định mức (In) | Dòng tối đa terminal chịu được liên tục | 10A, 16A, 32A, 63A, 125A |
| Điện áp định mức (Un) | Điện áp cách ly tối đa | 400V, 630V, 1.000V |
| Tiết diện dây (mm²) | Dải tiết diện dây chấp nhận | 0,5–4mm², 0,5–10mm², 1,5–35mm² |
| Số cực (poles) | Số điểm đấu dây trên một terminal | Thường 2 cực (vào-ra) |
| Màu sắc | Phân biệt chức năng: xám (thường), xanh lá (PE đất), xanh dương (N trung tính), đỏ/vàng (đánh dấu) | — |
| Tiêu chuẩn | IEC 60947-7-1 (terminal block AC/DC), IEC 60947-7-2 (terminal đất) | — |
Ứng dụng terminal block trong thực tế
- Tủ điện điều khiển PLC: đấu nối tín hiệu I/O từ cảm biến, van điện từ, nút nhấn vào module PLC qua dải terminal trung gian
- Tủ MCC (Motor Control Center): phân phối nguồn 3 pha cho từng nhóm động cơ
- Bảng điện dân dụng: phân phối các mạch đèn, ổ cắm trong nhà
- Tủ server và viễn thông: đấu nối cáp nguồn DC 48V
- Xe tải, máy công trình: terminal kết nối hệ thống điện thân xe trong môi trường rung động
Thương hiệu terminal block phổ biến tại Việt Nam
- Wago (Đức): chất lượng cao nhất, giá cao — phổ biến trong tủ điện châu Âu và dự án FDI
- Phoenix Contact (Đức): đa dạng chủng loại, chất lượng tương đương Wago
- Weidmuller (Đức): phổ biến trong tủ điện Siemens
- ABB: dòng SNK, UK series — chất lượng tốt, dễ tìm tại VN
- Chint / Delixi (Trung Quốc): giá thấp, dùng cho công trình phổ thông trong nước