Relay nhiệt bảo vệ motor như thế nào?
Relay nhiệt (thermal overload relay) bảo vệ motor khỏi quá tải kéo dài bằng các phiến lưỡng kim. Dòng tải chạy qua phần tử nung làm phiến lưỡng kim nóng và cong; khi dòng vượt mức cài đặt đủ lâu, phiến cong tới mức tác động mở tiếp điểm NC (95-96) cắt cuộn hút contactor, dừng motor. Vì hoạt động theo nhiệt nên relay nhiệt cho phép dòng khởi động cao trong thời gian ngắn mà không cắt oan.
Bước 1: Xác định dòng định mức motor (FLA)
Đọc dòng định mức (Full Load Ampere) ghi trên nhãn motor, ví dụ “7.5kW / 380V / 15.5A”. Nếu nhãn mờ, có thể ước tính theo công suất nhưng tốt nhất là đo dòng thực tế khi motor chạy đầy tải bằng ampe kìm rồi đối chiếu.
Bước 2: Chọn dải relay phù hợp
Relay nhiệt có nhiều dải, ví dụ 9-13A, 12-18A, 17-25A… Hãy chọn dải sao cho dòng định mức motor nằm khoảng giữa thang chỉnh, không nằm sát đầu hoặc cuối dải. Ví dụ motor 15.5A nên chọn relay dải 12-18A và đặt núm ở vạch 15.5A.
Bước 3: Đặt núm chỉnh dòng
- Vặn núm xoay về đúng giá trị dòng định mức motor (15.5A trong ví dụ trên).
- Với tải nặng khởi động lâu hoặc môi trường nóng, một số kỹ sư đặt cao hơn FLA một chút, nhưng không nên vượt quá dòng định mức để vẫn bảo vệ tốt.
- Sau khi chạy thử, đo dòng thực tế và tinh chỉnh lại núm cho khớp.
Ý nghĩa Class 10 và Class 20
| Class | Thời gian ngắt ở 7.2 lần dòng đặt | Phù hợp |
|---|---|---|
| Class 10 | Trong khoảng 10 giây | Tải khởi động nhanh, thông dụng (bơm, quạt) |
| Class 20 | Trong khoảng 20 giây | Tải khởi động lâu (máy nén, tải quán tính lớn) |
| Class 30 | Trong khoảng 30 giây | Tải khởi động rất nặng, kéo dài |
Class thể hiện relay chịu được dòng khởi động trong bao lâu trước khi ngắt. Chọn sai class dễ gây cắt oan lúc khởi động (class quá nhỏ) hoặc bảo vệ chậm (class quá lớn).
Chế độ reset: Auto hay Manual?
- Manual (tay): sau khi tác động, phải ấn nút reset mới chạy lại. An toàn hơn vì buộc người vận hành kiểm tra nguyên nhân. Nên dùng cho hầu hết ứng dụng.
- Auto (tự động): relay tự reset sau khi nguội. Tiện cho hệ thống không người trực, nhưng nguy hiểm vì motor tự chạy lại có thể gây tai nạn hoặc lặp lại quá tải.
Trên relay thường có cần gạt chọn A/H (Auto/Hand) để chuyển chế độ.
Test và lưu ý
- Dùng nút Test trên relay để kiểm tra tiếp điểm 95-96 cắt đúng.
- Nút Stop khẩn cấp (đỏ) khác với nút Reset — không nhầm lẫn.
- Relay nhiệt không bảo vệ ngắn mạch; cần aptomat/MPCB phía trên cho chức năng đó.
- Nếu relay nhảy liên tục, kiểm tra motor quá tải, kẹt cơ khí, mất pha hoặc đặt dòng quá thấp.