Hai kiểu hỏng khác nhau cần phân biệt
Cần phân biệt rõ: motor im lặng không phản ứng (không có điện vào cuộn dây) hay motor ù, rung mà không quay (có điện nhưng không sinh đủ mô-men quay). Hai kiểu này dẫn tới hướng dò hoàn toàn khác nhau và giúp khoanh vùng lỗi nhanh.
Nguyên nhân thường gặp
- Mất một pha (motor 3 pha): chỉ còn hai pha, từ trường không quay đủ, motor ù và không tự khởi động, dòng tăng vọt.
- Tụ đề hỏng (motor 1 pha): tụ start mất điện dung làm cuộn đề không tạo mô-men khởi động, motor ù và đứng yên hoặc cần lấy đà bằng tay.
- Kẹt tải cơ khí: bơm bị kẹt, dây curoa quá căng, ổ bi bó cứng làm trục không quay nổi.
- Đứt cuộn dây: một cuộn hở mạch khiến motor mất một phần hoặc toàn bộ từ trường.
- Contactor/khởi động từ không đóng: cuộn hút contactor hỏng, tiếp điểm cháy rỗ, nút nhấn lỗi nên điện không tới motor.
Bảng dò lỗi: triệu chứng → nguyên nhân → xử lý
| Triệu chứng | Nguyên nhân nghi ngờ | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Im lặng, không kêu, contactor không hút | Mất nguồn điều khiển, nút nhấn/relay nhiệt nhảy, cuộn contactor hỏng | Kiểm tra nguồn điều khiển, reset relay nhiệt, đo cuộn hút contactor |
| Contactor đóng nhưng motor không kêu | Mất điện tới cực motor, đứt cuộn dây | Đo điện áp tại cực motor; đo thông mạch từng cuộn |
| Motor ù, rung, không quay (3 pha) | Mất một pha | Cắt nguồn ngay, kiểm tra cầu chì, tiếp điểm, đầu dây từng pha |
| Motor ù, không quay (1 pha) | Tụ đề hỏng hoặc cuộn đề đứt | Đo tụ start, đo thông mạch cuộn đề và công tắc ly tâm |
| Có điện đủ, motor gắng sức rồi nhảy bảo vệ | Kẹt tải cơ khí | Cắt nguồn, xoay trục bằng tay kiểm tra độ nặng, tháo tải thử |
Quy trình dò an toàn
Luôn cắt nguồn trước khi thao tác phần mang điện. Trình tự gợi ý: (1) kiểm tra relay nhiệt đã reset chưa, nút nhấn và mạch điều khiển; (2) cho khởi động và quan sát contactor có hút không; (3) cắt nguồn, đo điện áp tại đầu cực motor khi cấp lệnh chạy để xem điện có tới đủ ba pha; (4) cắt nguồn, đo thông mạch và cân bằng điện trở các cuộn dây; (5) với motor 1 pha, đo điện dung tụ đề và tụ ngậm; (6) xoay trục bằng tay để loại trừ kẹt cơ khí. Tuyệt đối không cấp điện lâu cho motor đang ù vì dòng rất lớn sẽ cháy cuộn dây trong ít phút.
Khi nào mời thợ?
Nếu đo thấy cuộn dây đứt, chạm vỏ, cách điện thấp hoặc có mùi khét, hãy ngừng và mời thợ quấn motor. Việc xử lý mạch trung/cao áp, tủ động lực lớn cũng cần người có chuyên môn và đầy đủ bảo hộ.